Народная студыя гісторыі і мастацтва эпох Сярэднявечча і ранняга Рэнесансу «Дама сэрца (Domina Cordis)», якая працуе пры дзяржаўнай установе «Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці», добра вядома беларускім аматарам даўніны. Пра гэты адметны калектыў распавяла для чытачоў «Гродзенская праўда» Ірына Вашкевіч, кіраўнік студыі.
Назва калектыву абрана таму, што ў студыі працуюць толькі жанчыны. І яна добра ўплятаецца ў канцэпцыю сярэднявечча: у кожнага рыцара была свая Дама сэрца, якой ён прысвячаў свае подзвігі і дасягненні.
Студыя мае свой герб, які неад’емна суправаджае кожны яе выхад ў свет. У ім Леў адпавядае яго выяве на гербе Ліды і сімвалізуе сілу і ўладу; жаночая рука, трымаючая сэрца (сэрца свайго рыцара) і ружа, – сімвал прыгажосці і пяшчоты.
Вялікае кола інтарэсаў
Для натхнення ўдзельніцы студыі ўзялі даволі шырокі перыяд часу, культуру якога сталі адлюстроўваць ў сваёй дзейнасці.
Вось асноўныя накірункі іх інтарэсаў: вывучэнне гісторыі касцюма, галаўных убораў, музыкі, танцаў, мастацтва і архітэктуры, якія склаліся з XIII па XVII стагоддзе на тэрыторыі сучаснай Беларусі, у тым ліку пад уплывам еўрапейскіх павеваў.
Цікава, што да нашых часоў захаваліся прыклады ўнікальных зборнікаў сярэднявечнай музыкі тагачасных аўтараў. Адзін з іх – «Полацкі сшытак». Гэта рукапісны помнік культуры XVII стагоддзя, з’яўляецца свайго рода хрэстаматыяй і налічвае шмат разнастайных кампазіцый, па якому можна вывучаць мелодыі старажытных часоў, бытаваўшых на нашых землях.
Што датычыцца танцаў, то іх асвойваюць па вопыту іншых аматараў і прафесіяналаў. Тут можна сказаць, што так яны пераймаліся і раней, і ў наш час. Таксама існуюць апісанні і малюнкі танцавальных кампазіцый і рухаў.
Такім чынам і захоўваюцца элементы культурнай спадчыны нашых продкаў.
Адчуць сябе сапраўднай дамай
Самая вялікая, цікавая і працаёмкая тэма, якой прысвячаюць свой час Дамы сэрца – гэта касцюмы.
Як расказваюць жанчыны, як толькі надзяваеш на сябе сярэднявечны строй, адразу мяняецца ўнутранае светаўспрыманне. Распрамляюцца плечы, постаць робіцца высакароднай, адыходзяць на другі план бытавыя праблемы і думкі пра надзённае, рухі запавольваюцца – адчуваеш сябе сапраўднай дамай.
Дарэчы, кожная ўдзельніца студыі мае свае перавагі па касцюму таго ці іншага перыяду абранага гістарычнага часу, а некаторыя нават і некалькі. У кожную гістарычную эпоху былі свае асаблівасці ў колеры, крою, фактуры тканіны. І паказаць гэтыя характэрныя рысы вельмі цікава.
Напрыклад, у эпоху готыкі галаўныя ўборы маглі быць высокія, востраканечныя. Як, напрыклад, атур, або эннен.
У эпоху Адражджэння сукенкі сталі шыць з адразным ліфам і пышнымі спадніцамі. Выкарыстоўваліся аксамітныя і шаўковыя тканіны, упрыгожаныя разнастайнымі камянямі і вышыўкай залатымі і срэбнымі ніцямі.
Аксаміт паходзіць ад грэчаскага εξα – шэсць і μιτος – ніць (гэта застарэлая назва шчыльнай варсістай, часта ўзорыстай тканкі з шоўка і залатой і срэбнай ніцей). Каб вытрымаць вес металічных ніцей, тканку фармавалі з шасці ніцей – дзвюх асноўных і чатырох уточных, адсюль і грэчаская назва. Узор рабілі з дапамогай кручанай залатой або срэбнай ніці.
У шырокім сэнсе слова аксаміт – гэта любая каштоўная тканіна.
Што тычыцца непасрэдна вырабу гэтых строяў, то працэс яго ідзе ў цеснай сплаўцы ведаў, майстэрства, творчасці і фантазіі. Перад тым, як прыступіць да стварэння касцюма, даводзіцца знайсці і вывучыць шмат інфармацыйнага матэрыялу, што займае вельмі шмат часу. Для дапамогі ў гэтым складаным працэсе ёсць разнастайная літаратура (напрыклад, манументальная праца – кніга В. Бялявінай і Л. Ракавай «Беларускі касцюм») і, канешне, старажытныя ілюстрацыі і жывапіс.
Для некаторых касцюмаў нават існуюць апісанні і схемы крою, аднак іх падчас бывае недастаткова. Таму прыходзіцца самім дадумваць, спрабаваць, максімальна праяўляць творчы талент.
Дарэчы, пра матэрыялы, з якіх вырабляюцца строі. Як патлумачыла Ірына Іванаўна, паколькі няма імкнення да дасканалай рэканструкцыі, яны ствараюць вобразы, максімальна прыбліжананыя да XIII – XVII стагоддзяў. Таму ў ход ідуць як захаваўшыяся тканіны савецкага перыяду, так і сучасныя – усё, што можа наглядна адпавядаць патрэбнаму часу.
Сваёй цікавай і складанай працай удзельніцы студыі з задавальненнем дзеляцца з гледачамі. Праводзяць дэманстрацыі-дэфіле ў гістарычных касцюмах, экскурсы ў нюансы моды розных часоў.
Найбольш поўна раскрываецца прыгажосць і асаблівасці касцюмаў падчас руху. Таму жанчыны вельмі часта праводзяць майстар-класы па гістарычных танцах.
Кожная сустрэча з цудоўнымі Дамамі сэрца – сапраўды прыкметная, прыгожая, натхняючая з’ява.
Ад Рагнеды да Уршулі Радзівіл
Крапатлівая праца па стварэнню гістарычных вобразаў падштурхнула да новай задумкі. Так нарадзіўся праект «Славутыя жанчыны старажытнай Беларусі». Кожная з удзельніц студыі выбрала сабе гістарычны персанаж, які яе больш зацікавіў па характару, здольнасцях, знешнасці і асабістаму ўкладу ў супольнасць.
Сярод абраных персон – Рагнеда, Анастасія Слуцкая, Бона Сфорца, Саламея Русецкая (жанчына-лекарка з Навагрудка), Уршуля Радзівіл (пісьменніца, драматург), Соф’я Гальшанская…
І зараз ідзе крапатлівая работа па пашыву касцюмаў, якія ім адпавядаюць. Праца над кожным доўжыцца па некалькі месяцаў.
Дарэчы, у хуткім часе чакае прэзентацыі вобраз Соф’і Гальшанскай.
Убачыць удзельніц студыі «Domina Cordis» у вобразах вядомых асоб старажытнай Беларусі можна на тэматычных мерапрыемствах, якія ў вялікай колькасці праходзяць ў Лідзе, а таксама на фестывалях і балях Гродзеншчыны і Беларусі ў цэлым.
«Бизнес-Лида», 2026
